Σημασία της φύλαξης του ομφαλοπλακουντιακού αίματος

Κουζή Κολιάκου

Καθηγήτρια Ιατρικής

Ιατρός Παθολόγος

Διευθύντρια Ιατρικών Υπηρεσιών της Biohellenika

 

Η γέννηση ενός παιδιού συνοδεύεται με τη δυνατότητα της φύλαξης των βλαστοκυττάρων που περιέχονται μέσα στην ομφαλοπλακουντιακή μονάδα, η οποία αποτελείται από το ομφαλοπλακουντιακό αίμα και τους ιστούς που το περιβάλλουν. Τα βλαστοκύτταρα αυτά αποτελούν μοναδικό και ιδιαίτερο γνώρισμα της ομφαλοπλακουντιακής μονάδας και δεν μπορούν να συλλεγούν σε άλλη φάση της ζωής του ανθρώπου. Το ομφαλικό αίμα περιέχει βλαστοκύτταρα από όλα τα όργανα του σώματος, διότι κυκλοφορεί μέσα σε αυτά από τη δημιουργία τους και για το λόγο αυτό σήμερα θεωρείται η πληρέστερη πηγή συλλογής βλαστοκυττάρων όχι μόνο για τη διόρθωση αιματολογικών παθήσεων, αλλά και χρήσεων στην αναγεννητική ιατρική. Ο ιστός της ομφαλοπλακουντιακής μονάδας περιέχει ένα ιδιαίτερο πληθυσμό βλαστοκυττάρων με δυνατότητα χρήσης στη θεραπεία μυοσκελετικών παθήσεων.

Οι πληθυσμοί αυτοί των βλαστοκυττάρων μπορούν να χρησιμοποιηθούν από το ίδιο το παιδί, από την οικογένεια του και από άγνωστους συμβατούς δότες. Η οικογένεια μπορεί να επιλέξει την οικογενειακή φύλαξη ή τη δωρεά προς δημόσια τράπεζα ή την απόρριψη και των δύο. Η απόφαση της στηρίζεται στην ενημέρωση την οποία θα λάβει από ανεξάρτητους επιστήμονες, οι οποίοι υποχρεούνται να αναφερθούν στις κλασικές και στις εν εξελίξει εφαρμογές, οι οποίες πραγματοποιούνται μέσω των κλινικών μελετών. Επίσης η ενημέρωση αφορά και το κόστος της κάθε επιλογής. Οι γονείς ενημερώνονται ότι δωρίζουν ανεπιστρεπτί, για λογαριασμό του παιδιού τους, και χωρίς κανένα προσωπικό όφελος ένα πολύτιμο βιολογικό υλικό. Αναγκαία προϋπόθεση, δημόσιες και ιδιωτικές τράπεζες να πληρούν όλες τις απαραίτητες προδιαγραφές για να ανταποκριθούν στον ρόλο τους να υποστηρίξουν τις θεραπείες για τις οποίες φυλάσσουν τα βλαστοκύτταρα.

Σήμερα λειτουργούν παγκόσμια 214 οικογενειακές και 139 δημόσιες τράπεζες φύλαξης βλαστικών κυττάρων εγκατεστημένες σε 55 χώρες. Οι οικογενειακές τράπεζες έχουν συγκεντρώσει συνολικά 4.100.000 μονάδες ιδιωτικής φύλαξης και οι δημόσιες 731.000.

Η ύπαρξη δύο χωρών, της Ιταλίας και της Γαλλίας όπου ακόμη δεν επιτρέπεται η λειτουργία ιδιωτικών τραπεζών αποτελεί την εξαίρεση του κανόνα. Στην Ιταλία, λειτουργούν ιδιωτικές τράπεζες μέσα στα ανεξάρτητα κρατίδια, αλλά επιτρέπεται και η αποστολή βλαστοκυττάρων στο εξωτερικό από την υπόλοιπη χώρα, ενώ στη Γαλλία απαγορεύεται. Παρά την απαγόρευση η δραστηριότητα των δημοσίων τραπεζών στη Γαλλία είναι ιδιαίτερα περιορισμένη.

Σε όλες τις παραπάνω χώρες έχει γίνει κανόνας να ενημερώνονται οι γονείς για τις επιλογές που έχουν πριν αποφασίσουν αν θα δωρίσουν, για λογαριασμό του παιδιού τους το πολύτιμο βιολογικό υλικό σε μία δημόσιας πρόσβασης τράπεζα (δημόσια), ή αν θα το φυλάξουν σε μία οικογενειακής πρόσβασης τράπεζα (ιδιωτική).

Σήμερα διεθνώς και στη χώρα μας στο 60% των μεταμοσχεύσεων για κακοήθη ασθένεια χρησιμοποιούνται βλαστοκύτταρα του ίδιου του ασθενή, στο 20% από συμβατούς δότες μέσα από την οικογένεια του και στο 20% από άγνωστους δότες μέσω της διασύνδεσης των δημοσίων τραπεζών. Επειδή η πλειονότητα των ασθενών αυτών δεν διαθέτει αποθηκευμένα υγιή βλαστοκύτταρα, πριν νοσήσει, για το λόγο αυτό υποβάλλονται προκαταρκτικά σε χημειοθεραπεία και στη συνέχεια γίνεται λήψη του μυελού, απομονώνονται τα βλαστοκύτταρα, τα οποία επαναχορηγούνται στον ασθενή. Αυτή η διαδικασία δεν οδηγεί για πολλούς λόγους σε ίαση και όλοι αυτοί οι ασθενείς θα μπορούσαν να είχαν βοηθηθεί αποτελεσματικότερα και ανώδυνα εάν διέθεταν αποθηκευμένα βλαστοκύτταρα από τη γέννηση τους. Η διάρκεια ζωής των βλαστοκυττάρων ξεπερνάει τη ζωή του ανθρώπου.

Τα βλαστοκύτταρα του πλακούντα χρησιμοποιούνται από το ίδιο το παιδί για τη θεραπεία του παιδικού καρκίνου, που συνήθως εντοπίζεται στο νευρικό σύστημα και στα οστά και για αυτοάνοσα νοσήματα. Χρησιμοποιούνται επίσης για τη θεραπεία ορισμένων μορφών λευχαιμίας. Σήμερα διεθνώς είναι σε εξέλιξη 70 κλινικές μελέτες οι οποίες χρησιμοποιούν το αυτόλογο ομφαλοπλακουντιακό αίμα και παράγωγα του, 44 κλινικές μελέτες χρησιμοποιούν αλλογενές ομφαλικό αίμα και 49 κλινικές μελέτες χρησιμοποιούν τα βλαστοκύτταρα του ιστού του ομφαλίου λώρου. Πολλές εξ αυτών διαθέτουν και δημοσιευμένα αποτελέσματα. Οι συχνότερες αυτόλογες χρήσεις στις ανωτέρω κλινικές μελέτες αφορούν τη θεραπεία της ισχαιμικής εγκεφαλοπάθειας, του αυτισμού, του διαβήτη τύπου Ι, διορθωτικών επεμβάσεων στην καρδιά, του νευροβλαστώματος, της νόσου του μοσχεύματος κατά του ξενιστή, της γονιδιακής θεραπείας της ανοσοανεπάρκειας και των λεμφωμάτων.

Τα βλαστοκύτταρα που συλλέγονται κατά τον τοκετό έχουν έντονη ικανότητα κυτταρικού πολλαπλασιασμού, μεγάλη ικανότητα αποκατάστασης τραυματισμών, διατίθενται άμεσα και δεν απαιτείται 100% ιστοσυμβατότητα όταν πρόκειται να χορηγηθούν σε αλλογενείς χρήσεις. Έτσι μπορούν να βοηθήσουν και άλλα μέλη της οικογένειας.

Σήμερα ένας στους τρεις ασθενείς ηλικίας άνω των 60 ετών θα μπορούσε να βοηθηθεί εάν διέθετε νεαρά βλαστοκύτταρα για τη θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων.

Είναι προφανές ότι τα βλαστοκύτταρα που συλλέγονται κατά τον τοκετό έχουν πολλά να προσφέρουν στην κοινωνία, με όποιο τρόπο και εάν φυλαχτούν, αρκεί η ενημέρωση να είναι αντικειμενική, υπεύθυνη και επιστημονικά τεκμηριωμένη.