Πρόοδοι στις υπηρεσίες φύλαξης των βλαστοκυττάρων του ομφαλικού αίματος

ΒΛΑΣΤΟΚΥΤΤΑΡΑ

Πρόοδοι στις υπηρεσίες φύλαξης των βλαστοκυττάρων του ομφαλικού αίματος
Τι ισχύει με την παραπληροφόρηση στην Ελλάδα
31 ΜΑΙΟΥ 2018 16:05

Εάν ένας υποψήφιος γονέας στην Ελλάδα θελήσει να ενημερωθεί από το διαδίκτυο ή τη δημόσια τράπεζα για τη φύλαξη των βλαστοκυττάρων του παιδιού του που θα γεννηθεί, θα μάθει ότι το παιδί του είναι ένας εν δυνάμει ασθενής με κακοήθεια, πράγμα το οποίο στην ιατρική πραγματικότητα δεν είναι αληθές. Στην πράξη ένα παιδί/25.000 γεννήσεις έχει πιθανότητα να εμφανίσει οξεία λευχαιμία, δηλαδή τέσσερα παιδιά στην Ελλάδα κάθε χρόνο. Τα υπόλοιπα 99.996 ελληνόπουλα από τις 100.0000 που γεννιούνται κάθε χρόνο έχουν τη δυνατότητα να απολαύσουν τα οφέλη της ιδιωτικής φύλαξης των βλαστοκυττάρων.

Της Κοκκώνας Κουζή-Κολιάκου
Καθηγήτριας Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Ιατρού Παθολόγου
Διευθύντριας Ιατρικών Υπηρεσιών της Biohellenika


Από τα τέσσερα παιδιά, τα δύο θα εμφανίσουν μια μορφή λευχαιμίας η οποία δεν έχει σχέση με προδιάθεση (ΟΜΛ) και στα υπόλοιπα δύο πιθανόν να προηγείται η εμφάνιση προλευχαιμικών κλώνων (ΟΛΛ).

Το 70% των δύο παιδιών με ΟΛΛ θεραπεύεται με χημειοθεραπεία και δεν χρειάζεται να γίνει μεταμόσχευση, ενώ το υπόλοιπο 30% των δύο παιδιών πρέπει να κάνει μεταμόσχευση, επειδή η χημειοθεραπεία δεν έχει δράση. Πολλά νεογνά γεννιούνται με προλευχαιμικούς κλώνους στα πλαίσια της φυσιολογικής, γρήγορης ανάπτυξης του σώματος, στην πραγματικότητα όμως η εμφάνιση λευχαιμίας είναι 100 φορές χαμηλότερη, που σημαίνει ότι 1% των παιδιών με προλευχαιμικό κλώνο τελικά θα αναπτύξει λευχαιμία. Ένας σημαντικός αριθμός υγιών ενηλίκων, κατ΄άλλους το 42% και άλλους το 74%, φέρει μεταλλάξεις που παραπέμπουν σε κακοήθεια, αλλά επί του παρόντος παραμένουν υγιείς.

Φαίνεται ότι η ύπαρξη των προλευχαιμικών κλώνων είναι μικρής σημασίας για την ανάπτυξη της λευχαιμίας και δεν είναι γνωστό αν όλα τα παιδιά που αναπτύσσουν ΟΛΛ έχουν προλευχαιμικό κλώνο από τη γέννηση τους. Το βέβαιο είναι ότι ένα ελάχιστο ποσοστό παιδιών με προλευχαιμικό κλώνο, ο οποίος είναι άγνωστο χρονολογικά πότε εμφανίστηκε, θα καταλήξει σε λευχαιμία. Στους μονοζυγωτικούς διδύμους έχει παρατηρηθεί στην πράξη ότι εάν ο ένας εμφανίσει ΟΛΛ, δεν είναι υποχρεωτικό να νοσήσει και ο άλλος.

Καμία δημόσια τράπεζα σήμερα στην Ελλάδα και διεθνώς δεν εξετάζει τα μοσχεύματά της για προλευχαιμικούς κλώνους, με βάση τη νομοθεσία, επειδή η πιθανότητα εξέλιξης τους σε λευχαιμία είναι πολύ μικρή και η κοινωνική αναστάτωση που θα προκαλούνταν θα ήταν πολύ μεγάλη. Αντίθετα τα μεταμοσχευτικά κέντρα και οι δημόσιες τράπεζες διεθνώς
παρακολουθούν τον δότη διακριτικά στην περίπτωση που το μόσχευμα που δώρισε εμφάνισε κακοήθεια στον ασθενή που μεταμοσχεύτηκε.

Δεν απαντάει όμως η δημόσια τράπεζα στην Ελλάδα εάν ένα παιδί ηλικίας 15 ετών εμφανίσει λευχαιμία και έχει ιδιωτικά φυλαγμένα αιμοποιητικά βλαστοκύτταρα θα τα χρησιμοποιήσει ή όχι. Η απάντηση είναι ότι θα τα χρησιμοποιήσει άμεσα και θα σωθεί.

Η λευχαιμία δεν είναι μόνο γενετική ασθένεια και πολλές γενετικές ασθένειες, όπως η μεσογειακή αναιμία, σήμερα θεραπεύονται με γονιδιακή θεραπεία των βλαστοκυττάρων του ίδιου του ασθενή τα οποία στη συνέχεια θεραπευμένα επαναχορηγούνται.

Τα μεσεγχυματικά κύτταρα του ιστού του ομφαλίου λώρου φέρουν τις ίδιες μεταλλάξεις με τα αιμοποιητικά αρχέγονα κύτταρα του ομφαλικού αίματος από την αρχή της εμφάνισης τους στο έμβρυο, τα οποία όμως η Ελληνική δημόσια τράπεζα θεωρεί αυθαίρετα ως υγιή και τα φυλάσσει ιδιωτικά έναντι αμοιβής.

Ο ισχυρισμός της δημόσιας τράπεζας στη χώρα μας «δωρίστε το ομφαλικό αίμα επειδή ούτως ή άλλως νοσεί και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για το ίδιο το παιδί αλλά φυλάξτε ιδιωτικά τον ιστό του ομφαλίου λώρου, επειδή είναι υγιής», δεν έχει επιστημονική βάση. Και τα δύο είδη κυττάρων ταυτόχρονα εμφανίζουν τις ίδιες μεταλλάξεις, επειδή έχουν κοινή προέλευση, και ταυτόχρονα είναι υγιή ή πάσχοντα και τα δύο.

Τα ιδιωτικά φυλασσόμενα αιμοποιητικά μοσχεύματα του ομφαλικού αίματος θεωρούνται πλέον ασφαλή, καθότι μπορούν να υποβληθούν σε κάθε είδους εξέταση προκειμένου να αποδειχθεί εάν η μορφή της παρούσας κακοήθειας έχει αρχίσει πριν τη γέννηση. Στα δημόσια μοσχεύματα λόγω της ανωνυμίας δεν υπάρχει η ανωτέρω δυνατότητα. Κληρονομούμενοι κακοήθεις όγκοι, όπως το ρετινοβλάστωμα, θεραπεύονται με αυτόλογα βλαστοκύτταρα του ομφαλικού αίματος.

Υπάρχουν τέσσερα είδη βλαστοκυττάρων κατά σειρά εξέλιξης στον άνθρωπο. Τα αιμοποιητικά βλαστοκύτταρα του ομφαλικού αίματος, του ιστού ομφαλίου λώρου και του μυελού των οστών βρίσκονται στην 3η σειρά της εξέλιξης και είναι πολυδύναμα βλαστοκύτταρα, ενώ ο πληθυσμός των VSELs στη 2η σειρά και είναι ολοδύναμα. Αυτό σημαίνει ότι μπορούν στο εργαστήριο να δημιουργήσουν και άλλα είδη κυττάρων και άρα ορθά τους αποδίδεται ο όρος βλαστοκύτταρα.

Το ομφαλικό αίμα και ο ιστός του ομφαλίου λώρου περιέχουν τα πλέον υγιή και νεαρά βλαστοκύτταρα από κάθε άλλη πηγή, τα οποία μπορούν να προσφέρουν θεραπείες ζωής σε αυτούς που τα φυλάσσουν. Τα τελευταία πέντε χρόνια, από το 2013-2017, διεθνώς έχουν πραγματοποιηθεί 20 κλινικές μελέτες με τη χρήση είτε του ίδιου του ομφαλικού αίματος είτε παραγώγων του. Καμία μελέτη εξ αυτών δεν έγινε σε δημόσια τράπεζα, αλλά σε ιδιωτικά διαπιστευμένα εργαστήρια. Όλες αυτές οι μελέτες έγιναν σε ασθενείς και κατέληξαν στη δημιουργία προϊόντων, τα περισσότερα των οποίων σήμερα είτε έχουν αδειοδοτηθεί είτε βρίσκονται στη διαδικασία αδειοδότησης.

Ένας αριθμός εξ αυτών εστιάζεται στον πολλαπλασιασμό των αιμοποιητικών κυττάρων, ώστε κάθε συλλογή ομφαλοπλακουντιακού αίματος που φυλάσσεται να είναι επαρκής για το βάρος του ασθενή. Επομένως θα εκλείψει το πρόβλημα των μικρών συλλογών που συναντάται συχνά. Άλλες μελέτες εστιάζουν στη συλλογή των μη αιμοποιητικών κυτταρικών πληθυσμών που περιέχει το ομφαλικό αίμα, όπως τα μεσεγχυματικά κύτταρα και τα VSELs, με σκοπό τη χρήση τους στην αναγέννηση οργάνων, με έμφαση τον πνεύμονα και τον εγκέφαλο. Η μεγαλύτερη σήμερα ιδιωτική εταιρεία στη Νότια Κορέα (Medipost) χρησιμοποιεί τα μεσεγχυματικά βλαστοκύτταρα που απομονώνει από το ομφαλικό αίμα για την αποκατάσταση τραυματισμών του χόνδρου του γόνατος, την αντιμετώπιση της βρογχοπνευμονικής δυσπλασίας και της εγκεφαλικής αιμορραγίας των πρόωρων νεογνών.

Επίσης από το ομφαλικό αίμα η εταιρεία έχει δημιουργήσει ένα προϊόν το οποίο χορηγεί σε ασθενείς με νόσο Alzheimer. Άλλες μελέτες εστιάζονται στην καταπολέμηση του καρκίνου μέσω των κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος που περιέχει το ομφάλιο αίμα, χωρίς να χρειάζεται οι ασθενείς να πάρουν βαριά χημειοθεραπεία. Η χρήση αυτή αναμένεται να αυξήσει το όριο της ηλικίας των ασθενών με κακοήθεια οι οποίοι θα υποβληθούν σε μεταμόσχευση. Ένας άλλος κυτταρικός πληθυσμός του ομφαλικού αίματος, ο οποίος αναπτύχθηκε στην Αιματολογική κλινική του Πανεπιστημίου του Duke, εστιάζει στην καταπολέμηση της σκλήρυνσης κατά πλάκας, προστατεύοντας τον εγκέφαλο από τη δημιουργία των απομυελινωτικών πλακών.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι ιδιωτικά εργαστήρια στο Ισραήλ κατέχουν αξιοζήλευτη θέση στον διεθνή χώρο της βιοτεχνολογίας, αναπτύσσοντας κυτταρικές θεραπείες με προϊόντα που δημιουργούν από το ομφαλοπλακουντιακό αίμα, συμβάλλοντας στην εθνική οικονομία.

Επομένως οι ασχολούμενοι με τη φύλαξη των βλαστοκυττάρων του ομφαλικού αίματος στην Ελλάδα αντί να στρέφονται εναντίον των υπηρεσιών που παρέχουν, με κόστη που βαρύνουν την κοινωνία, ας φροντίσουν τη βελτίωση των υπηρεσιών που παρέχουν, ακολουθώντας το παράδειγμα του ιδιωτικού τομέα στο εξωτερικό, οπότε τότε θα μιλούν με έργα και όχι με επιφανειακή επιστήμη και παραπληροφόρηση.